ดร.นิโรธ ศรีมันตะ
คณะศิลปศาสตร์และวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ
และนักวิจัยโครงการ Housing for all เมืองศรีสะเกษ บพท.

.

“งานวิจัย Housing ไม่ได้อยู่บนกระดาษอย่างเดียว แต่ช่วยแก้ปัญหาของเมือง และชุมชนได้จริง”

“โครงการวิจัยด้านที่อยู่อาศัยในเขตเมืองศรีสะเกษ ซึ่งดำเนินการภายใต้ทุน บพท. ประจำปี 2567 เป็นงานที่ลงพื้นที่จริงเพื่อทำความเข้าใจปัญหาเชิงโครงสร้างของ “ชุมชนบนที่ดินรัฐ” จริงๆ ถือว่าปัญหาที่อยู่คู่เมืองศรีสะเกษมานานหลายสิบปี และมีความซับซ้อนทั้งด้านกฎหมาย พื้นที่ และความเป็นอยู่ของผู้คน

ในปี 2567 ผมได้รับการสนับสนุนจาก บพท. ให้ทำโครงการวิจัยเรื่องการจัดการที่อยู่อาศัยในเมืองศรีสะเกษ (Housing for all เมืองศรีสะเกษ) โดยมีพื้นที่ศึกษาเป็นพื้นที่เทศบาลเมืองศรีสะเกษ 

สิ่งที่เรามุ่งศึกษาวิจัยมี 3 เรื่องใหญ่ ๆ คือ 1.สำรวจสถานการณ์ที่อยู่อาศัย 2. รวมรวม City Data ข้อมูลเมืองที่เกี่ยวข้องกับที่อยู่อาศัย 3.ส่งเสริมกลไกการจัดการที่อยู่อาศัยของหน่วยงานท้องถิ่น และสิ่งที่สำคัญมาก ๆ คือ เราต้อง ฉายภาพ Housing ทั้งเมืองให้ทุกภาคส่วนได้เห็นพร้อม ๆ กัน และช่วยกันคิดถึงจินตภาพในการแก้ไขปัญหาร่วมกัน  

รายละเอียดของงานจึงต้องเข้าไปทำงานเชิงลึกกับคนในพื้นที่ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ถึงขั้นต้องบอกให้ได้ว่า ชาวบ้านในพื้นที่ใครอยู่ตรงไหน อยู่มานานเท่าไหร่ สภาพบ้านเป็นอย่างไร สิทธิเป็นแบบไหน และพวกเขาเข้าถึงสาธารณูปโภคสาธารณูปการแบบใด กับความพยายามที่ผ่านมาในการพัฒนาที่อยู่อาศัย  เพื่อให้เห็นถึงปัญหาที่แท้จริง 

ข้อมูลที่ได้ทั้งหมด จะถูกนำมาจัดเป็นฐานข้อมูลกลาง เพื่อเป็นหลักฐาน ประกอบการพิจารณา และวิเคราะห์เพื่อสร้างเสนอแนวทางแก้ไขร่วมกันระหว่างชาวบ้าน เทศบาล และหน่วยงานที่มีบทบาทช่วยแก้ไขปัญหา และพัฒนาที่อยู่อาศัย 

ดังนั้นหัวใจสำคัญ คือ เราต้องทำให้ทุกฝ่ายเห็นภาพของปัญหาด้วยกัน ทั้งปัญหาคน ปัญหากฎหมายด้วย ถ้าไม่มีภาพร่วมกัน ไม่มีข้อมูลกลาง จะเดินหน้าต่อ คิดถึงจินตภาพร่วมในการแก้ไขปัญหาด้วยกันยากมาก

จากการวิจัย ทางโครงการได้นำเสนอ 4 แนวทางแก้ไขปัญหาไว้ดังนี้

1. ย้ายไปอยู่พื้นที่ใหม่

2. พัฒนาพื้นที่เดิมให้ดีขึ้น

3. จัดรูปที่ดินใหม่ เพื่อให้ใช้พื้นที่อย่างเป็นระบบ

4. จัดการเอกสารสิทธิ/เรื่องที่ดิน  เพื่อให้คนอยู่ได้อย่างถูกต้อง

ขณะนี้แม้โครงการวิจัยจะเสร็จสิ้นสมบูรณ์แล้ว แต่ขับเคลื่อนของกลไกคณะกรรมการเมืองด้านที่อยู่อาศัย ที่จัดตั้งขึ้นร่วมกันจากทุกฝ่ายกับทางเทศบาล ยังคงเดินหน้าทำงานกันอยู่ ตอนนี้มีความก้าวหน้า เช่น การสำรวจที่ดินโดยกรมที่ดิน, ทางเทศบาลเริ่มทำกระบวนการบางอย่างในชุมชน, และทีมวิจัยเสริมข้อมูลและกระบวนการให้เกิดเป็นโครงการนำร่องในระยะสั้น

สิ่งที่ผมประทับใจ และรู้สึกว่าโครงการวิจัยสร้างประโยชน์และความหวังให้พื้นที่ได้จริง ๆ คือ ทุกครั้งที่เข้าพื้นที่ชาวชุมชนจะมีความหวังกับเรามาก เขาหวังว่าเราจะช่วยเขาได้จริง ๆ และอีกส่วนหนึ่งคือหน่วยงานต่าง ๆ ที่เริ่มเห็นเป้าหมายเดียวกัน และร่วมมือกันสร้างกระบวนการบางอย่างให้เกิดขึ้นได้จริง

หากมองตามบทบาทของเรา สิ่งนี้ทำให้รู้สึกว่า งานวิจัยไม่ได้อยู่บนกระดาษอย่างเดียว แต่มันช่วยแก้ปัญหาของเมืองและชุมชนได้จริงครับ

#Sisakethousingforall#มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ#เทศบาลเมืองศรีสะเกษ #Housingforall#เทศบาลเมืองร้อยเอ็ด#sociallab#คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์จุฬาลงกรณ์#จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย#pmua#บพท