ผศ. ดร.คมศักดิ์ หารไชย 
นักวิจัยโครงการธาตุพนมเมืองแห่งการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยนครพนม

เราต้องทำให้เห็นก่อนในกระบวนการ แล้วคนจะเริ่มสนใจ แล้วอยากเข้ามาเรียนรู้

“เริ่มต้นจากความสงสัยว่าทำไมดอกไม้ในงานนมัสการพระธาตุพนมถึงมีมาก โดยเฉพาะดอกดาวเรือง เลยลองเก็บมาช่วยกันทดลองย้อมสีในปี 2567 ช่วงปลายมกราคมถึงต้นกุมภาพันธ์ เก็บได้เต็มรถหลายรอบ ใช้เวลาตากแห้งเป็นสัปดาห์ พอแห้งก็แยกสีได้ถึง 5 เฉด ก่อนมาสรุปว่าย้อมรวมกันก็ได้สีดีเหมือนกัน กระบวนการเรียนรู้ตรงนี้คนทั่วไปไม่เชื่อว่าจะได้ผล เราจึงต้องลงมือทำให้เห็นก่อน ว่าในกระบวนการต้องทำอย่างไร เมื่อเริ่มเห็นผล แล้วคนก็จะเริ่มสนใจ อยากเข้ามาเรียนรู้มากขึ้น กลายเป็นจุดเริ่มต้นของงานทั้งหมด 

ต่อมามีการต่อยอดร่วมกับกลุ่มเดิมที่เคยทำงานกาละแม จนเกิดแนวคิดพัฒนา “ธาตุพนม City of Art” ราวธันวาคม 2567 ช่วงนั้นงานกาละแมยังไม่จบจึงจัดกิจกรรมศิลปะร่วมกัน มีการประกวดวาดภาพ และเชื่อมโยงกับโครงการ Learning City ของพื้นที่ ททท.และกระทรวงวัฒนธรรมก็เข้ามาร่วมมือ เกิดแนวคิดทำพิพิธภัณฑ์ในอาคารอำเภอเก่า ซึ่งสะท้อนว่าคนในเมืองอยากพัฒนาเมืองตนเองจริง ๆ

เรามองเห็นบทบาทของ “นักจัดการเรียนรู้” ที่มองพื้นที่เป็นแหล่งเรียนรู้ ร่วมกับการค้นหาทุนเดิมของชุมชน พบว่าพื้นที่เมืองและวัดแทบจะเป็นพื้นที่เดียวกัน การพัฒนาเมืองจึงควรเชื่อมทั้งสองส่วนนี้ และเมื่อพูดถึงการเป็นมรดกโลก เราก็เห็นความซับซ้อนของผู้คนในวัดที่ประกอบอาชีพหลากหลาย ทั้งผู้ขายดอกไม้ ช่างภาพ หรือแรงงาน ซึ่งหลายคนเป็นกลุ่มหลุดจากระบบการศึกษา เมืองธาตุพนมจึงต้องสร้างจิตสำนึกร่วม โดยเฉพาะคนที่ย้ายมาจากที่อื่น เพื่อให้เกิดการเรียนรู้และสร้างสรรค์ได้จริง

เราจึงปรับวิธีคิด จากปัญหาให้เป็นโอกาส เช่น จัดหลักสูตรถ่ายภาพแทนการสอนตรง ๆ ให้เรียนรู้ผ่านการแข่งขัน มีรางวัล และสามารถต่อยอดเป็นอาชีพได้จริง ตั้งเป้าจัดเทศกาลปลายปี นำผลงานมาแสดงและประกวดร่วมกับมัคคุเทศก์น้อย ต้องคุยกับวัดอย่างต่อเนื่อง เพราะช่วงนั้นเจ้าอาวาสอาพาธ จึงต้องประสานกับรักษาการแทน ซึ่งวัดเองก็ต้องการระบบจัดการที่ดี เช่น การขึ้นทะเบียนช่างภาพท้องถิ่น ถือเป็นการเรียนรู้ร่วมกัน

ธาตุพนมมีประวัติยาวนาน พระธาตุเป็นศูนย์กลางศรัทธา ตั้งแต่ยุคกษัตริย์ล้านช้างล้านนาเคยมาบูรณะและยกไพร่ให้วัดดูแล เกิดตระกูล “คำป้อง” ที่สืบทอดการบรรเลงพิณพาทย์บูชาพระธาตุ แต่ปัจจุบันเริ่มเลือนหาย เราจึงเข้าไปสืบสานและนำเข้าสู่โรงเรียนธาตุพนม เพื่อเชื่อมรุ่นเก่ากับเด็กรุ่นใหม่ให้เกิดกองทุน “เมือง วัด โรงเรียน” เป็นรูปธรรมมากขึ้น

กิจกรรมต่อไปจึงมุ่งให้ทุกฝ่ายเรียนรู้ร่วมกัน ทั้งครู เด็ก และคนในเมือง เช่น ให้มัคคุเทศก์น้อยทำงานประจำในวัด ช่วยดูแลพิพิธภัณฑ์หรือหอจดหมายเหตุ ให้คนที่มาเยือนได้เรียนรู้จริง เด็กก็ได้ค่าตอบแทนส่วนหนึ่งและเข้ากองทุนส่วนเกิน อยากให้เทศบาลเป็นเจ้าของหลักสูตรถ่ายภาพ ขันหมากเบ็ง หรือหลักสูตรอื่น ๆ เปิดสอนฟรีโดยร่วมกับมหาวิทยาลัย ออกประกาศนียบัตรได้ และอาจเทียบวุฒิได้ในอนาคต พิพิธภัณฑ์เองจะเป็นเวทีให้นักจัดการเมืองรุ่นใหม่ได้เรียนรู้และแสดงศักยภาพต่อไป

ติดตามความก้าวหน้างานวิจัยธาตุพนมเมืองแห่งการรียนรู้ได้ที่ ธาตุพนม Learning City และ งานวิจัยและนวัตกรรมเพื่อพัฒนาพื้นที่ บพท.
___
.
#THATPHANOM #THATPHANOMLEARNINGCITY #ธาตุพนมเมืองแห่งการเรียนรู้
#พระธาตุพนม #ธาตุพนม #นครพนม #เมืองแห่งการเรียนรู้
#ข้าโอกาสพระธาตุพนม #มหาวิทยาลัยนครพนม
#thatphanomlearningcity #Thailandlearningcityplatform
#เมืองแห่งการเรียนรู้ประเทศไทย #thecityleaders #pmua #บพท